GRONINGERS IN DE CLINCH
In de maanden maart en april 2006 organiseren de NGV afdeling Groningen, de vereniging Stad&Lande en het RHC Groninger Archieven gezamenlijk een serie lezingen, getiteld: ‘Groningers in de Clinch’, over Groningers en hun betrokkenheid bij onrust, ongehoorzaamheid, oproer en criminaliteit in de provincie Groningen van de 16e tot en met de 20e eeuw.
De lezingen worden alle gehouden op woensdagavonden in het gebouw van de Groninger Archieven, Cascadeplein 4 te Groningen. Aanvang van de lezingen is steeds om 20.00 uur (gebouw open: 19.30 u.). De toegang is gratis.
Lezing 1 – 1 maart 2006 door Hidde Feenstra
“O Ballo, hoe onredelick steckstu mij daer in mijnen borst unde laeste dat mes daer
insitten…”
Geweldpleging als graadmeter van historische maatschappelijke ontwikkelingen in de 16e en 17e eeuw.
Aan de hand van enkele voorbeelden van geweld zal worden ingegaan op de maatschappelijke context. Een reis door de geschiedenis van Groningen en Ommelanden vanaf het laat-middeleeuwse vetewezen tot in het regententijdperk onder de Republiek (begin 18e eeuw).
Dr. Hidde Feenstra is historicus en publiceert regelmatig over verschillende onderwerpen uit de regionale geschiedenis, zoals over een vergeten plattelandselite in het Westerkwartier van de 15e tot de 17e eeuw. Hij doet nu onderzoek naar elites en stad en ommeland in de 17e een 18e eeuw en is redacteur van de deel twee van de nieuwe geschiedenis van Groningen.
Lezing 2 - 15 maart 2006 door Jan K. H. van der Meer
‘Het gat in de Markt’
En andere verhalen over oproer in Groningen in de 2e helft van de 18e eeuw
Het werkterrein van de lezing is de periode van 1747-1795, de ‘lange revolutie’. Na een inleiding over de ‘Oranjerevolutie’ van 1747-1751, waarbij door de spreker ook aandacht zal worden besteed aan de maatschappelijke positie van de deelnemende partijen, gaat het in zweefvlucht naar de jaren van de Patriottentijd, 1780-1787. Dit tijdvak vormt de hoofdmoot van de lezing. Vanaf de eerste protestgeluiden rond het jaar 1775 wordt de verdere ontplooiing van de ‘vaderlandse’ beweging geschetst. Naast de aandacht ook hier voor de maatschappelijke achtergrond van de acteurs op het politieke toneel zal ook de invloed van familiebanden op de partijkeuze aan de orde komen. De patriottische ‘onderduikperiode’ na 1787 en de ‘fluwelen revolutie’ van 1795 sluiten het verhaal af.
Dr. Jan van der Meer is historicus te Nijmegen, gepromoveerd op onderzoek naar de Patriotten in de stad Groningen (1996, Groningen). Hij werkte mee aan de Nieuwe Groninger Encyclopedie en schreef enkele artikelen over leden van de Groningse burgemeestersfamilie Van Iddekinge (een volgende artikel is in voorbereiding).
Lezing 3 – 29 maart 2006 door Albert Eggens
“Van bron tot boek: van daad tot vonnis”
Criminaliteit rond de Eerste Wereldoorlog
Onderwerp van de lezing is het onderzoek naar de achtergronden van de Drentse criminaliteit aan het begin van de twintigste eeuw, zoals door de spreker beschreven in diens proefschrift “Van daad tot vonnis. Door Drenten gepleegde criminaliteit voor en tijdens de Eerste Wereldoorlog”. Hieruit kwam naar voren dat het Drentse misdaadniveau hoger lag dan in omringende provincies en ten opzichte van het Nederlandse gemiddelde. Tijdens de Eerste Wereldoorlog was er bovendien sprake van een aanzienlijke stijging. Deze constateringen roepen vragen op als: hoe kwam het dat zoveel Drenten misdrijven pleegden, wie waren de daders en om wat voor soort criminaliteit ging het eigenlijk en wat verklaart de enorme toename van misdaden ten tijde van de Eerste Wereldoorlog? Kunnen de gebeurtenissen verklaard worden door de gebruikelijke oorzaken als armoede, de heterogene samenleving en het gebrek aan sociale controle of was er meer aan de hand.
Aandacht zal ook worden besteed aan Groningers die in Drenthe in aanraking kwamen met de rechter, alsmede Drenten die zich moesten verantwoorden voor het plegen van een misdrijf in het arrondissement Winschoten.
Na zijn studie Economische en Sociale Geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen bouwde dr. Albert Eggens als externe promovendus zijn doctoraalscriptie ‘Zuidenveldse strafzaken’ uit tot het proefschrift ‘Van daad tot vonnis’ (2005, Groningen). Het proefschrift werd beloond met het Steenbergen Stipendium, een tweejaarlijkse prijs voor jonge historici, ter bevordering van de Drentse geschiedschrijving.
Lezing 4 – 12 april 2006 door Dave Gout
‘Lood in plaats van Brood’
Het Groninger broodoproer van 1847
In West Europa waren gedurende de jaren 1845 en 1846 de aardappeloogsten mislukt. Dientengevolge werd er in brede lagen van de bevolking honger geleden. In 1847, toen de aardappeloogsten als vanouds waren, braken er in Nederland op vele plaatsen onlusten uit. In de lezing gaat de spreker nader in op de oorzaken van het Groninger broodoproer en op de wijze waarop de overheid de onrust bestreed.
Drs. Dave Gout is docent geschiedenis.
Over de lezingen
Deze serie lezingen is een gezamenlijk initiatief van de afdeling Groningen van de NGV (Nederlandse Genealogische Vereniging), van de cultuurhistorische vereniging Stad&Lande en van het Regionaal Historisch Centrum Groninger Archieven.
De lezingen vinden alle plaats in het gebouw van de Groninger Archieven, Cascadeplein 4 te Groningen en zijn voor belangstellenden gratis toegankelijk.
De lezingen beginnen om 20.00 uur; het gebouw is geopend vanaf 19.30; dan is er ook koffie.
Literatuur - algemeen:
- E.H. Waterbolk, 'Staatkundige geschiedenis' in: 'Historie van Groningen', W.J. Formsma (red.), Groningen, 1976, pag. 235-276.
- W.J. Formsma, 'Van Patriottisme naar Liberalisme, 1795-1848' in: 'Historie van Groningen', W.J. Formsma (red.), Groningen, 1976, pag. 425-456.
- H.A. Diederiks, 'Strafrecht en criminaliteit', Zutphen, 1988 (Cahiers voor lokale en regionale geschiedenis: 1; met aandacht voor strafrechterlijke archieven als bron voor historisch onderzoek).
Literatuur - bij de lezingen
- A. Eggens, Van daad tot vonnis. Door Drenten gepleegde criminaliteit voor en tijdens de Eerste Wereldoorlog, Groningen, 2005.
- D. Gout, 'Het broodoproer te Groningen in 1847' in: Groningse Volksalmanak (1976/1977), pag. 63-84.
- D. Gout, Lood in plaats van Brood: Nederlandse hongeroproeren en andere ordeverstoringen in de zomer van 1847, Warnsveld, 1987.
- H. Feenstra, 'Vetes in Langewold' in: Virtus, bulletin van de Werkgroep Adelsgeschiedenis, volume 7, issue 1 (2000), pag. 33-39.
- H. Feenstra en H.H. Oudman, Een vergeten plattelandselite: eigenerfden in het Groninger Westerkwartier van de vijftiende tot de zeventiende eeuw, Leeuwarden, 2004.
- J.K.H. van der Meer, Patriotten in Groningen 1780-1795 (Groninger Historische Reeks: 14), Assen, 1996.
- J.K.H. van der Meer, 'Ten voorbeeld van het nageslacht, of het wedervaren van het Groningse burgemeestersgezin Van Iddekinge, voornamelijk in de tweede helft van de 18e eeuw' in: Historisch Jaarboek Groningen (2003), pag. 91-106.
De organisatoren:
- * Nederlandse Genealogische Vereniging,
afd. Groningen
postadres: Grutto 16, 9728 XJ Groningen
website: groningen.ngv.nl
- * Cultuurhistorische vereniging Stad&Lande
postadres: Postbus 41122, 9701 CC Groningen
website: www.stad-lande.nl
- * Regionaal Historisch Centrum Groninger Archieven
Deze serie wordt georganiseerd met
steun van het Huis van de Groninger Cultuur
|